Türk Basının Manşetlerinde Cumhuriyet’in İlanı

29 Ekim 1923 tarihine gelindiğinde Anadolu halkı artık bağımsızlığına kavuşmuş ve rejim değişikliğine giderek yeni Türkiye Devleti’ni Gazi Mustafa Kemal önderliğinde kurmuştu. İşte o dönem de Osmanlı kimliğinden Türkiye Cumhuriyeti kimliğine geçişinde haklı olarak Anadolu halkı ve önder Mustafa Kemal Paşa başkenti Ankara olarak kesinleştirip, buradan oluşturulacak yönetim mekanizmasıyla bağımsızlık yolunda ilerleyerek toprak bütünlüğünü sağlamıştı.

Fakat şunu da belirtmek gerekir ki son dönemlerin tartışma konusu olan Lozan Antlaşması meselesi ne zafer ne de hezimettir. Lozan dönemin şartlarına göre makul bir uzlaşı antlaşmasıdır. Yani Anadolu toprakları, 1918 yılında Mondros Ateşkes Antlaşmasından ve 1920 yılında Sevr Antlaşması gibi son derece hazin bir dönemden geçmişti. İşte bütün bu hadiselere genel perspektiften baktığımız zaman Lozan Antlaşması hem Mondros’u hem de Sevr’i ortadan kaldıran bir antlaşmadır.ankara-millet-bahcesi-ve-buyuk-millet-meclisi

Yeni Türkiye Devleti kurulurken o dönemin gazete manşetlerine Cumhuriyetin ilanının nasıl yansıdığını inceledik. Ve yine o dönemin haberleşme aracı olan gazeteler bize dönemin bu yeni rejimi nasıl karşıladığını göstermektedir.

Gazete manşetlerinden sonra Anadolu’nun çeşitli yerlerinde Cumhuriyet’in ilanıyla ilgili fotoğraflar da mevcuttur. Bu fotoğraflarda halkın yeni rejimi nasıl karşıladığını az çok görebiliriz.

Dönemin Gazete Manşetleri

Hâkimiyet-i Milliye Gazetesi (19 Rebiülevvel 1342-30 Ekim 1913)hakimiyeti-milliye

Büyük Millet Meclisi dün gece sekiz buçukta Türkiye Devleti’nin şekline müttefikan (elbirliğiyle) “Cumhuriyet” olarak tesbit ve dokuza çeyrek kala Gazi Mustafa Kemal Paşa hazretlerini müttefikan “Reis-i Cumhur” ittihâz (kabul etme) eyledi.

İkdam Gazetesi (19 Rebiülevvel 1342-30 Ekim 1913)ikdam

Yeni Türkiye Devleti’nin şekli hükümeti cumhuriyettir.

Meclis dün müttefikân şekli hükümetimizi Cumhuriyet olarak kabul etmiş ve alkışlar arasında Gazi Mustafa Kemal Paşayı Birinci Reis-i Cumhur intihâb (seçilme) eylemiştir.

İsmet Paşa muhakkak Başvekil olacak ve bugün yeni kabine azâsı (üyeler) Gazi Reis-i Cumhur tarafından meclisin nazar-ı tasvibine (uygun görme) arz edilecektir.

Tanin Gazetesi (19 Rebiülevvel 1342-30 Ekim 1913)

tanin

Türkiye Devleti’nin şekli hükümeti “Cumhuriyet” oldu.

Gazi Mustafa Kemal Paşa hazretleri Reis-i Cumhur intihâb (seçilme) edildi.

İsmet Paşa Başvekil oldu.

Dün mecliste hazır bulunan yüz elli sekiz azâ Gazi Paşayı müttefikân Reis-i Cumhur intihâb etti.

Dün gece Ankara’da yüz bir pare top atılarak Türkiye Cumhuriyeti ilan olundu.

Vakit Gazetesi (19 Rebiülevvel 1342-30 Ekim 1913)

vakit

Cumhuriyet dün resmen ilan edildi. Birinci Reis-i Cumhurumuz Gazi Mustafa Kemal Paşadır. İlk Başvekili de İsmet Paşa işgal edecektir.

Halk fırkasının dün sabah akd ettiği (anlaşma yaptığı) husus-i içtimadan (bir araya gelme, toplanma) sonra, Büyük Millet Meclisi akşam üzeri toplanmış ve Türk Devletinin şekli Cumhuriyet olduğunu resmen kabul ve Mustafa Kemal Paşada hazır bulunan 158 mebusan (milletvekilleri) ittifâk arasıyla riyaset-i cumhura (başkanlık) intihâb etmiştir.

Vatan Gazetesi (19 Rebiülevvel 1342-30 Ekim 1913)

vatan

Ankara 29 teşrinievvel (mehabir-i mahsusumuzdan) (muhabirimizin haberine göre) bugün Büyük Millet Meclisi Türk Devleti’nin şeklinin Cumhuriyet olduğunu ilan etmiş ve Gazi Mustafa Kemal Paşaya 158 reyle müttefikân Reis-i Cumhurluğa intihâb etmiştir. Reis-i Cumhurluğa intihâbına müteâkıb (ardından gelen) Gazi Paşa İsmet Paşa ile Fetih Beyi yanına alarak riyaset odasına çıkılmıştır. Yeni Reis-i Cumhur ile İsmet Paşa ve Fetih Bey saat dokuz buçuğa kadar riyaset odasında müzakere de bulunduktan sonra dışarıya çıkmışlar ve Mustafa Kemal Paşa ile İsmet Paşa birinci ve Fetih Bey de ikinci otomobile binerek Çankaya’ya gitmişlerdir. Reis-i Cumhur ile İsmet Paşa ve Fetih Bey meclisten çıkarak otomobillerine binerlerken meclisin önünde bulunan büyük bir kalabalık azim-i tezâhüratta (büyük gösteri) bulunmuştur. Otomobiller hareket etmek üzere elli yirmi kişilik bir müfreze askeriye silah atarak Reis-i Cumhuru selamlamışlardır. Bir müddet sonra Ankara da toplar endaht (atış) edilecektir. Yarın halk beldeye meclisine gelerek tezâhürat yapacaklardır. Dükkanlar kapanacak ve her tarafta şenlikler yapılacaktır.

Cumhuriyetin’in İlanında Yurdumuzda Bayram Şenlikleri

Kaynakça

  1. Rıfat Uçarol, Siyasi Tarih (1789-2001), Der Yayınları, İstanbul, 2008.
  2. Ferit Devellioğlu, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Aydın Kitapevi, Ankara, 2010.
  3. Durmuş Yalçın, Yaşar Akbıyık, Cezmi Eraslan, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi I-II, Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları, Ankara, 2014.
  4. Carter Findley, Modern Türkiye Tarihi: İslam, Milliyetçilik ve Modernlik (1789-2007), Timaş Yayınları, İstanbul, 2016.
  5. Bernard Lewis, Modern Türkiye’nin Doğuşu, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 2004.
  6. Kemal Karpat, Türk Siyasi Tarihi, Timaş Yayınları, İstanbul, 2016.
  7. Kemal Karpat, Kısa Türkiye Tarihi, Timaş Yayınları, İstanbul, 2016.
  8. Erik Zan Zürcher, Modernleşen Türkiye’nin Tarihi, İletişim Yayınları, İstanbul, 2000.
  9. Peyami Safa, Türk İnkılabına Bakışlar, Atatürk Araştırma Merkezi, Ankara, 2010.
  10. Yararlanılan gazeteler; Hakimiyeti Milliye, Vatan, İkdam, Tanin, Vakit.

Not: Gazeteleri detaylı bir şekilde inceleyebilirsiniz: İBB Atatürk Kitaplığı

Paylaş
Ahmet Özbek Hakkında 2 Yazı
İstanbul Üniversitesi Tarih Bölümü Mezunu. Kırklareli Üniversitesi Tarih Bölümü Yüksek Lisans Öğrencisi.

İlk yorum yapan siz olun.

Bir Cevap Yazın