Türk Edebiyatı’nda Fantastik Eserler: Muhayyelat-ı Aziz Efendi

Epik-masalsı anlatımıyla ve içerisindeki tasavvufi telkinleriyle Muhayyelat-ı Aziz Efendi, 1770-1779 yılları arasında Giritli Aziz Efendi tarafından kaleme alınmış ve -maalesef- özgün halini okuyup anlamamız pek mümkün durmadığı için 1970 yılında Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Ahmet Kabaklı‘nın çevirisiyle günümüz diline göre sadeleştirilmiş, içerisinde fantastik öğeler barındıran bir eser.

Aziz Efendi’nin, sefirlik vb. görevler neticesinde yapmış olduğu seyahatler, saray hayatına olan aşinalığı ve bir kaç dile (özellikle de farsça‘ya) olan hakimiyeti eserde yoğun bir şekilde gözlemlenebiliyor. Yazar tarafından, kitabın bazı kısımlarında yer yer Evliya Çelebi gibi yer yer de Bektaşi dervişleri usulü ile tahkiyeleştirme görülebilir. Eseri okurken, kendisinden sonra Türk Edebiyatı’na büyük katkı sunan Ahmet Hamdi’de de görülebilen romantik müdahaleler ile karşılaşabiliyoruz,

Bre Kari, bu da yeni, başka bir rüya…

3 Ana hikayeden oluşan eserin, Edebiyatımızda mihenk taşı olarak kabul görülmesinin yanı sıra, Tanzimat Edebiyatını çok derinden etkilediğini söyleyebiliriz.

  • Ahmet Mithat Çengi adlı eserinde, aklını cinlerle ve perilerle bozan kitap kahramanına Muhayyelat-ı Aziz Efendi’yi okumayı önermesini,
  • Ahmet Hamdi’nin Abdullah Efendi’nin rüyaları kitabına isim konusunda ve Muallim Naci lakaplı edebiyatçımızın lakap konusunda (Muhayyelat-ı Aziz Efendi kitabı kahramanlarından Naci Billah‘tan) esinlenmesini,
  • Behçet Necatigil’in Kısa Oyun, Samipaşazade Sezai’nin Sergüzeşt, Namık Kemal’in İntibah ve Recaizade Mahmut Ekrem’in Çok Bilen Çok Yanılır eserinde (Moliere’in yanı sıra) Muhayyelat-ı Aziz Efendi’den izler görebilmek mümkündür.

muhayyelat

Muhayyelat-ı Aziz Efendi eserini günümüz Türkçe’sine göre sadeleştiren Ahmet Kabaklı eser hakkında önsözde,

Walt Disney’in dünyasına benzer fantazyalar, cümbüşler ve sürprizler ile dolu, sinema, tiyatro ve tv imkanlarında değerlendirilebilecek bir eser…

şeklinde değerlendirmede bulunmuştur.

Özetle, yukarıda da bahsettiğim gibi birbirinden sürekleyici 3 ana hikaye var. Bu hikayeler ayrı ayrı gibi gözükse de hepsi bir şekilde ilintili ve alakalı birbiriyle. Eğer temin edebiliyorsanız, mutlaka okumanız gereken güzide bir eser.

 

  • Bu yazıyla bütünlük oluşturması için Tasavvuf – Edebiyat – Fantazya ilişkisi dahilinde Muhayyelat-ı Aziz Efendi’nin yanı sıra A’mak-ı Hayal‘i de okuyabilirsiniz.

 

Paylaş
Meçhul Muharrir Hakkında 17 Yazı
Edebiyata düşkün... Fantazya-Bilimkurgu ve Distopya Meraklısı... İyi Bir Okuyucu...

İlk yorum yapan siz olun.

Bir Cevap Yazın